Salarisprofs

Hoe zit het nu écht met de DBA?

Han Bakker 9-5-2016 10:27
Categorieën: Loon- en premieheffing

Inmiddels is het bij iedereen wel bekend: de VAR is vanaf 1 mei verdwenen. Exit. Foetsie. Uit de wetgeving geschrapt. In de plaats daarvan gaan we werken met modelovereenkomsten.

Er zijn inmiddels al veel artikelen verschenen over het verdwijnen van de VAR, de komst van modelovereenkomsten en de gevolgen daarvan voor opdrachtgevers en ZZP’ers. De belastingdienst heeft er zelfs een webinar van een uur aan gewijd. Hulde! Maar is het nu iedereen echt duidelijk?

Ik vraag het me af. Ik heb het gevoel dat veel ‘uitleggers’ van de nieuwe systematiek eigenlijk ook niet precies in de gaten hebben wat er nu exact is veranderd. Het blijft voornamelijk bij de constatering dat de ‘zekerheid vooraf’ verdwijnt. Meer niet. Maar klopt dat wel? De gevolgen voor de werknemersverzekeringen blijven bijvoorbeeld flink onderbelicht. Ook wordt niet precies duidelijk welke regels wel en welke niet zijn gewijzigd.

Dus vooruit, laat ik eens gek doen. Laat ik eens mijn nek uitsteken en een poging doen om het ‘beter’ uit te leggen. (Ik hoor graag of dat is gelukt.)

Opmerking vooraf: als ik het hierna heb over de VAR, dan bedoel ik alleen de VAR WUO en de VAR DGA. De andere twee VAR-smaken (Loon en ROW) spelen in dit verhaal geen rol.

Uitgangspunt en opzet
Naar mijn mening kun je de consequenties van het verdwijnen van de VAR pas goed begrijpen, als je weet hoe de komst van de VAR (meer precies: de invoering van de wet Uitbreiding rechtsgevolgen VAR) destijds in de wetgeving is geregeld. Wat werd waar aangepast en met welk doel?

Ik begin met de impact van de VAR op de loonheffing en kijk daarna naar de gevolgen voor de werknemersverzekeringen. Spoiler alert: daar zit wezenlijk verschil tussen!

Impact 1: De VAR wijzigde de kring van inhoudingsplichtigen voor de loonbelasting
De komst van de VAR veranderde in de wet op de Loonbelasting niet de regels met betrekking tot het aanmerken van een arbeidsverhouding als dienstbetrekking. Het verdwijnen van de VAR heeft dan ook geen enkele betekenis voor die regels. Die regels waren er voor de VAR, tijdens de VAR en nu ook na de VAR. De VAR bracht geen wijziging aan in die regels; het verdwijnen van de VAR heeft voor die regels dan ook géén betekenis.

De komst van de VAR veranderde in de wet op de Loonbelasting wél de regels voor de inhoudingsplicht. In principe is inhoudingsplichtige degene tot wie een of meer personen in dienstbetrekking staan (art. 6 wet LB). De komst van de VAR maakte op die hoofdregel een uitzondering: niet inhoudingsplichtige is degene in wiens administratie zich een VAR bevindt. (art. 6a wet LB). Het verdwijnen van de VAR heeft voor die regels dus wél betekenis.

Omdat de VAR niet de regels met betrekking tot het bestaan of ontstaan van een dienstbetrekking wijzigde, kon het dus voorkomen dat een ZZP’er - ondanks het bezit van een VAR - werkzaam was in dienstbetrekking. Bijvoorbeeld omdat sprake was van een gezagsverhouding tussen de ZZP’er en diens opdrachtgever. Maar vanwege het in bezit hebben van die VAR was de opdrachtgever in die situatie toch geen inhoudingsplichtige en had dus ook niet de daaraan verbonden verplichtingen, zoals inhouding en afdracht van loonheffing en de betaling van premies Zorgverzekeringswet.

Die vrijwaring komt te vervallen met het verdwijnen van de VAR: uitzonderingsartikel 6a wet LB wordt geschrapt. Daarmee zijn we weer terug bij de situatie van voor de komst van de VAR: de opdrachtgever moet het weer zelf uitzoeken. De opdrachtgever zal weer zelf de arbeidsverhouding tussen hem en de opdrachtnemer moeten beoordelen – aan de hand van niet gewijzigde regels - om vast te kunnen stellen of de opdrachtnemer volgens de wet op de Loonbelasting wordt geacht tot hem in dienstbetrekking te staan en hij dus inhoudingsplichtig is.

Impact 2: De VAR wijzigde de kring van verzekerden voor de werknemersverzekeringen
Ook voor de werknemersverzekeringen had de komst van de VAR betekenis. Maar anders dan voor de loonbelasting greep de VAR hier wél in op de regelgeving rond de dienstbetrekking.

Geen dienstbetrekking werd namelijk aanwezig geacht als de opdrachtgever in zijn administratie een VAR van de opdrachtnemer had (zie art. 6, eerste lid, onderdeel e, ZW/WW/WAO) en op grond daarvan niet inhoudingsplichtig was voor de loonbelasting. Dat hield in dat de opdrachtnemer niet verzekerd was voor de werknemersverzekeringen; ook niet als bijvoorbeeld achteraf zou blijken dat hij wel degelijk gewerkt had in een arbeidsverhouding met een gezagscomponent. Ook dan gold dat er geen sprake was van verzekeringsplicht en ook niet van verschuldigde premies werknemersverzekeringen.

Het verdwijnen van de VAR (lees: het schrappen van art. 6, eerste lid, onderdeel e, ZW/WW/WAO) betekent dat die uitzondering zich niet meer kan voordoen. De verzekering vloeit voortaan weer simpelweg voort uit de omstandigheden van de arbeidsverhouding, net zoals voor de komst van de VAR. Oftewel: als achteraf wordt beoordeeld dat de opdrachtnemer (toch) in dienstbetrekking heeft gestaan tot de opdrachtgever, dan is de opdrachtnemer (toch en alsnog) werknemer voor de werknemersverzekeringen. In dat geval is de opdrachtnemer/werknemer verzekerd (geweest) en is de opdrachtgever/werkgever (alsnog) premies verschuldigd.

Kortom, het verdwijnen van de VAR brengt het karakter van de verplichte verzekering (de verzekering van rechtswege) weer terug. Naar mijn mening een belangrijke constatering, die totnogtoe te weinig aandacht heeft gekregen.

De volgende vraag is dan: is ook sprake van verzekeringsplicht als wordt gewerkt met een al dan niet vooraf beoordeelde (model)overeenkomst?

Betekenis van de vooraf beoordeelde (model)overeenkomst
De modelovereenkomst komt feitelijk in de plaats van een (verkorte) cursus loon- en premieheffing. Oftewel, als je als opdrachtgever voldoende kennis hebt van wet- en regelgeving, dan kun je ook zonder modelovereenkomst vaststellen of de arbeidsverhouding met een opdrachtnemer wel of geen dienstbetrekking (en inhoudingsplicht) oplevert.

Maar heb je die kennis niet of onvoldoende, of twijfel je, dan is de modelovereenkomst een goed hulpmiddel om de arbeidsverhouding zodanig in te richten, dat er geen dienstbetrekking zal ontstaan. Een voorgelegde en door de Belastingdienst goedgekeurde overeenkomst biedt (nog) meer zekerheid, maar alleen voor zolang de werkzaamheden (precies) volgens (de gearceerde delen van) die overeenkomst worden verricht.

De modelovereenkomst is dus alleen een hulpmiddel en een goedgekeurde overeenkomst biedt wat zekerheid, maar anders dan de VAR bieden ze geen van beide vrijwaring. Het blijft altijd een kwestie van hoe de werkzaamheden feitelijk, in de praktijk, worden verricht.

Niet leuker en zeker niet gemakkelijker
De conclusie kan dus luiden: we zijn weer terug bij af. Weer terug bij de situatie van voor de komst van de VAR. De ruim 10 jaar lang ‘verwende’ werkgever/opdrachtgever moet weer aan de bak: er is geen VAR meer om blind op te kunnen bouwen.

Het is er vanaf 1 mei niet leuker op geworden en zeker niet gemakkelijker. Want laten we wel wezen: de VAR kwam er destijds natuurlijk niet voor niets. Er was bij opdrachtgevers grote behoefte aan duidelijkheid vooraf over de status van hun arbeidsverhouding met een opdrachtnemer. In de strijd van dit kabinet tegen (vermeende) schijnzelfstandigheid delft die duidelijkheid vooraf nu dus het onderspit. Het zij zo.

Opdrachtgevers zullen vanaf nu hun kennis van wet- en regelgeving weer moeten afstoffen. Ze zullen zich weer belangrijke vragen moeten stellen, zoals: “Hoe ziet mijn arbeidsverhouding met mijn opdrachtnemer er uit?”, “Leidt die tot een echte of fictieve dienstbetrekking?“, “Wat moet ik daaraan eventueel veranderen om inhoudingsplicht en betaling van werkgeverspremies te voorkomen”, “Kan ik de aanwijzingen van een modelovereenkomst daarvoor gebruiken of is het toch beter om mijn overeenkomst ter goedkeuring voor te leggen aan de belastingdienst?”, “Hoe bewaak ik de feitelijke invulling én naleving van de met mijn opdrachtnemer gesloten overeenkomst van opdracht?”, enz. enz.

Kortom: werk aan de winkel voor opdrachtgevend Nederland. Oude tijden herleven!

Je zou er bijna nostalgisch van worden. Maar niet heus!

Han Bakker – MBZ Consultancy

blog_image:profsg_146278327457304d2ab32b1.jpg:end_blog_image

Voor meer blogs van Han Bakker, klik hier

Reacties (4)

Han 14-5-2016 11:37
Hoi Jacqueline, bedankt voor je reactie. De onzekerheid waar je het over hebt betreft de periode tussen de invoering van de VAR in 2001 en de uitbreiding van de rechtsgevolgen ervan in 2005. In de tussenliggende periode gold de VAR niet voor de echte dienstbetrekking (met gezagsverhouding). Veel werkgevers / opdrachtgevers zagen die beperkte toepassing van de VAR echter niet - of wilden die niet zien - en namen aan dat de VAR ook in die gevallen vrijwaring bood. Dat leidde tot zoveel conflicten met controleurs van Belastingdienst en UWV dat de wetgever besloot om de VAR dan maar die ruimere reikwijdte te geven, hetgeen werd geregeld in 2005 met de wet Uitbreiding rechtsgevolgen VAR. Dat betekende overigens wel een flinke inbreuk op het stelsel van verplichte verzekeringen voor de werknemersverzekeringen. Nu de VAR is afgeschaft zijn we weer terug bij af en je kunt inderdaad dezelfde problemen als destijds (voor 2005) zien aankomen. En als ik dan zie hoe de WWZ keer op keer wordt aangepast om effecten het hoofd te kunnen bieden die we met z’n allen al vanaf het eerste begin zagen aankomen, dan ga ik er vanuit dat het met de DBA niet anders zal zijn. Gewoon een kwestie van tijd. Hoe die aanpassingen eruit zullen gaan zien, weet ik niet, want de afschaffing van de VAR heeft niet alleen nadelen, maar ook voordelen (zie mijn blog ‘Waarom het (niet) goed is dat de VAR verdwijnt’ van afgelopen februari.) Maar dat die aanpassingen er zullen gaan komen, lijkt me wel zeker.
Jacqueline 13-5-2016 22:26
Hallo Han, Toen de VAR werd ingevoerd was zover ik mij kan herinneren dezelfde onzekerheid, op vrijwaring van de inhoudingsplicht en betaling van werknemerpremies, als nu bij de invoering van de wet DBA. Alleen is er in de eerste jaren na de invoering van de VAR meer richting een "schijnbare" zekerheid gewerkt, omdat het anders geen enkele toegevoegde waarde zou hebben. Nu zijn we dus inderdaad weer terug bij af en moeten we inderdaad onze kennis van de wet- en regelgeving weer afstoffen. Maar de vraag is nu...... gaan ze nu de komende jaren de wet ook weer aanpassen zoals toen? Of de uitvoering met een korreltje zout nemen. Of wat gaan ze nu weer bedenken om het toch uitvoerbaar te maken en te houden? Want ik denk dat, als hierdoor de werkloosheid onder de zzp'ers toeneemt, er echt wel weer iets bedacht wordt. Ik ben dus erg benieuwd hoe lang dit stand houdt!
Menno de Groot 12-5-2016 11:25

Beste Han, prima uitleg! Ook de arbeidsrechtelijke risico's moeten niet onderschat worden als er (achteraf) toch sprake is van een arbeidsovereenkomst. Denk bijvoorbeeld aan de loondoorbetalingsverplichting tijdens ziekte, ontslagbescherming etc.

Groet,

Menno de Groot

Greet Jongerling 11-5-2016 19:09
Hallo Han Een duidelijk verhaal, waarvoor mijn dank! Ik volg de media en alle drama en vroeg me al af of ik gek was! Wat een drukte voor niets. Met vriendelijke groet, Greet Jongerling

Reageer

Ideale werving en selectie voor de salarisadministratie

 

Al 10 jaar lang dé partner binnen salarisadministratie

Met opleidingen helpen we salarisprocessen te verbeteren