Salarisprofs

Kleine leugens, grote leugens en rijksbegrotingen

Han Bakker 28-2-2012 10:10
Categorieën: Loon- en premieheffing

Het stond niet met grote koppen in de krant. Daarvoor was – toch wel opmerkelijk - het nieuws blijkbaar niet belangrijk genoeg. Ik heb het over de opheffing van het Spaarfonds AOW per 1-1-2012.

Het Spaarfonds AOW: in 1998 opgericht door het kabinet Kok met het oog op de toekomstige financiering van de AOW. Vanwege de op handen zijnde vergrijzing begreep de regering dat het belangrijk was om te gaan sparen voor het toenemende beroep op de AOW vanaf 2015. Om die reden diende elk jaar een flink bedrag in het spaarfonds te worden gestort.

Zo gezegd, zo gedaan. In de jaarlijkse begrotingen van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid kunnen we lezen hoeveel miljard elk jaar in het fonds wordt gestort. Dat waren geen misselijke bedragen, zodat in 2011 al het lieve sommetje van € 50 miljard in het fonds zat. Dat klinkt absoluut niet verkeerd. Dankzij een regering die deed wat een regering moet doen, namelijk vooruitzien.

De oorspronkelijke doelstelling was om in 2020 zelfs een bedrag bij elkaar gespaard te hebben van maar liefst € 112 miljard. Maar in plaats van door te sparen is het spaarfonds dus per 1-1-2012 opgeheven. De vraag is: waarom? Hebben we zoveel financiële meevallers dat sparen niet meer hoeft? Dat lijkt me toch nauwelijks het geval.

Waarom dan toch de opheffing van het AOW-spaarfonds? En wat wordt er gedaan met die € 50 miljard die erin zit? Gaat dat soms naar Griekenland?

Nee, het geld gaat niet naar Griekenland. Het geld gaat nergens heen, simpelweg omdat er helemaal geen geld is. Ja, op papier is er € 50 miljard, maar in de praktijk is er niks, noppes, nada. Hoe dat kan? Simpel, er is nooit daadwerkelijk gespaard. Het Spaarfonds AOW blijkt slechts een spaarfonds op papier te zijn geweest, een zogeheten virtueel fonds, dat alleen ten doel had om tot uitdrukking te brengen dat we echt geld opzij moesten zetten voor later. Maar dat werd dus niet gedaan. Want als er wel gespaard zou zijn, dan had de overheid daarvoor geld moeten lenen en was het begrotingstekort nog groter geweest dan nu. Het was dus slimmer om niet te sparen dan om dat wel te doen. En omdat het fonds leeg is gebleven, kan het nu net zo goed worden opgeheven. Onbegrijpelijk? Nee, politieke logica.

Tja, wat moet je nu vinden van deze hele gang van zaken?

Prof. dr. Bas Jacobs, hoogleraar economie en overheidsfinanciën aan de Erasmus School of Economics van de Erasmus Universiteit Rotterdam, is duidelijk in zijn oordeel. Hij noemt het AOW-spaarfonds je reinste volksverlakkerij. “Talloze burgers verkeerden, of verkeren nog steeds, ten onrechte in de veronderstelling dat extra middelen zijn gereserveerd voor de AOW. Terwijl dat niet het geval is,” aldus Jacobs vorig jaar in zijn weblog.

Zijn collega prof. mr. Flip de Kam, emeritus hoogleraar Economie van de publieke sector aan de Rijksuniversiteit Groningen, schreef al in 1999: “De instelling van het fonds is een vorm van ‘zwendel’ met de overheidsfinanciën zonder weerga.” En in 2004: “De hele constructie is echter niet meer dan een staaltje van superieur kiezersbedrog.”

Dat vindt ook Paul Ulenbelt, Tweede Kamerlid voor de SP, zo blijkt bij de behandeling van het wetsvoorstel om het spaarfonds AOW op te heffen. Volgens hem is de bevolking voor de gek gehouden. Maar zijn collega’s van de andere fracties alsmede verantwoordelijk minister Kamp van SZW vinden echter dat er niets aan de hand is. Ulenbelt maakt zich volgens hen ten onrechte boos en VVD-kamerlid Ineke Dezentjé Hamming-Bluemink biedt hem zelfs een lesje boekhouden en rijksbegroting aan. Niet bekend is of de hoogleraren Jacobs en De Kam daarbij mogen aansluiten.

De moraal van het verhaal: niet alles is wat het lijkt. We kennen natuurlijk het gezegde: ‘Je hebt kleine leugens, je hebt grote leugens en je hebt statistieken.’ Aan dat rijtje kunnen we nu dus ‘Rijksbegrotingen’ toevoegen. Toegegeven, in dit geval wisten veel begrotingsspecialisten en Kamerleden wel hoe het werkelijk zat, maar de doorsnee Nederlandse burger wist het niet. Die dacht dat de overheid flink spaarde voor z’n oude dag en dat blijkt dus gewoon niet waar te zijn.

(Deze gang van zaken roept overigens wel de vraag op of en zo ja, hoeveel lege fondsen ons land nog meer kent.)

Het is de taak van de Tweede Kamer om door de regering gepresenteerde cijfers te controleren, maar zoals ik al eerder meldde, de meeste Kamerleden zijn daartoe helemaal niet in staat. Zij missen de inhoudelijke kennis of de tijd om een en ander minutieus te beoordelen. Dat is natuurlijk spijtig, maar wel te begrijpen.

Maar wat moet je als burger nu vinden van volksvertegenwoordigers die wél weten dat er met cijfers wordt gegoocheld, die dus weten dat de bevolking wat op de mouw wordt gespeld, die weten dat er niet daadwerkelijk wordt gespaard, die weten dat de last bij de volgende generatie terechtkomt, maar die toch die boekhoudkundige truc accepteren alsof het de normaalste zaak van de wereld is? Wat moet je daarvan nu vinden? Is het inderdaad echt normaal, zoals Ulenbelt te horen krijgt, of hebben de hoogleraren Jacobs en De Kam gelijk en is wel degelijk sprake (geweest) van volksverlakkerij en kiezersbedrog?

Het is een feit dat overheidsbeleid steevast wordt verantwoord met behulp van een heleboel cijfers. Maar de gang van zaken rond het spaarfonds AOW maakt duidelijk dat we als burger gewoon niet weten of het beeld dat met die cijfers wordt geschetst, feitelijk juist is. Misschien wel, misschien niet. De verleiding om met cijfers te goochelen om een gewenst politiek doel te bereiken, is – zo is nu wel gebleken – ook in dit land groot. Zo groot, dat wat mij betreft de tijd definitief voorbij is dat zowel de opstellers van die cijfers als hun parlementaire controleurs op hun mooie blauwe ogen kunnen worden vertrouwd.

Ook op het gebied van loonheffingen hebben we de afgelopen jaren de nodige wijzigingen en wijzigingsvoorstellen langs zien komen. Elke keer opnieuw wordt met cijfers onderbouwd dat de wijzigingen zullen leiden tot heel veel voordeel voor werkgevers, zowel administratief als financieel. Maar werkgevers zeggen dat ze daar in de praktijk nog nooit iets van hebben gemerkt.

Hoe zou dat nou toch komen? Zou al dat voordeel misschien in een spaarfonds worden gestopt?

Han Bakker – MBZ Consultancy


Voor meer blogs van Han Bakker, klik hier

U kunt alleen op dit artikel reageren indien u bent ingelogd

Ideale werving en selectie voor de salarisadministratie

 

Al 10 jaar lang dé partner binnen salarisadministratie

Met opleidingen helpen we salarisprocessen te verbeteren